HOANG TICH-CHU (1912-2003) & NGUYEN TIEN-CHUNG (1914-1978)

Lot 1
50 000 - 80 000 €
Résultats avec frais
Résultat: 226 900 €

HOANG TICH-CHU (1912-2003) & NGUYEN TIEN-CHUNG (1914-1978)

Village de la Moyenne Région au Tonkin
Panneau laqué, signé et daté en bas à droite
100.5 x 60.5 cm - 39 1/2 x 23 7/8 in

Lacquered panel, signed and dated lower right

PROVENANCE:
Ancienne collection de l’empereur Bảo Đại
Ancienne collection de Lê Thanh Cảnh
Collection privée d’un ancien professeur de philosophie à la Faculté des Humanités et des Arts, Université Minh Đức, Saigon

"La collaboration harmonieuse de deux amis"

La peinture à la laque aujourd’hui présentée Village de la Moyenne Région au Tonkin (Làng quê miền trung du) est le fruit de la collaboration harmonieuse de deux artistes issus de la 11e promotion de l’École Supérieure des Beaux-Arts d’Indochine, Hoàng Tích Chù et Nguyễn Tiến Chung.
La laque, bien que traditionnellement considérée comme « artisanat/décoratif », s’est ici sublimée sous les mains habiles de deux talentueux amis, offrant ainsi une oeuvre d’une rare et exceptionnelle qualité artistique.
Si les vietnamiens ont depuis toujours utilisé la résine du laquier, mélangée à d’autres matières, pour la création d’oeuvres artisanales très spécifiques, la mode portée à la laque en France dans les années 1920, suivie par la création de l’atelier de laque de Jean Dunand (1877 - 1942)1 à Paris regroupant des travailleurs indochinois, a grandement influencé le développement des laques au Vietnam. Et si une section dédiée à la laque fut introduite à l’École Supérieure des Beaux-Arts de l’Indochine vers 1927, sous la direction de Joseph Inguimberty, avec l’aide d’Alix Aymé et des artisans vietnamiens, elle ne fut officiellement reconnue que par le décret signé par le Gouverneur Général d’Indochine, Jules Brévié, le 24 mai 1938.

Hoàng Tích Chù (1912 - 2003) a suivi depuis 1929 la classe préparatoire du dessin, dirigée par Nguyễn Nam Sơn. Sa situation de vie personnelle étant difficile, il ne réussit l’examen d’entrée à l’École des Beaux-Arts qu’en 1936. En raison de son âge avancé, ses amis le surnomment « le vieux Chù ».
Diplômé en 1941, en seconde place après Nguyễn Văn Tỵ, il ouvre un atelier de laque dans la rue Hàng Khoai2. Il réalise les commandes de la Coopérative des Artistes Indochinois (Hợp tác xã các nghệ sĩ Đông Dương) qui est dirigée par Inguimberty et secondée par Trần Văn Cẩn. L’oeuvre de Hoàng Tích Chù est considérée comme le reflet de l’expression dynamique et ardente de la nature et de la culture vietnamienne. Nommé Maître lyrique en peinture de laque, il compte parmi les artistes les plus réputés en cette matière.
Il passe plus de 60 ans à poursuivre avec passion son travail sur la laque et ses oeuvres sont recherchées par les collectionneurs du Vietnam et de l’étranger.

Nguyễn Tiến Chung (1914 - 1976) se montre doué pour la peinture dès son enfance et passe avec succès le concours d’admission de l’École des Beaux-Arts de l’Indochine en 1936. Il est de la même promotion (1936 - 1941) que celle de Hoàng Tích Chù, Nguyễn Văn Tỵ, Bùi Trang Chước...
Etant l’un des étudiants les plus brillants de sa classe, il devient l’un des maîtres de la peinture sur soie et travaille également avec plaisir d’autres média (huile, laque, gravure sur bois, encre de Chine...)
Il trouve son inspiration dans les sujets et paysages bucoliques, tels les villages avec des champs mordorés, les paysages de pagodes tranquilles ou les scènes animées de jeunes filles romantiques... Ses oeuvres dont le style est simple, reflètent avec talent l’esprit oriental et illustrent la communion profonde entre l’homme et la nature vietnamienne. Nguyễn Tiến Chung est unanimement reconnu pour la très grande qualité de ses compositions artistiques.
La rencontre de ces deux artistes, des mises en scène harmonieuses de Nguyễn Tiến Chung et des prouesses techniques de Hoàng Tích Chù, aboutit à la genèse d’admirables oeuvres dans le domaine de la laque. Village de la Moyenne Région au Tonkin est le fruit de l’une de ces rares et merveilleuses collaborations.

1° Jean Dunand est un artiste français d’origine suisse, né le 20/5/1877 à Lancy, en Suisse, arrivé en France en 1897, naturalisé français en 1922, et mort le 07/6/1942 à Paris. Il a pratiqué les arts de la sculpture, de la peinture, de la dinanderie... En 1912, il rencontre le japonais Seizo Sugawara auprès duquel il s’initie à la laque et ouvre plus tard un atelier de laque au 17, rue Hallé, Paris 14e. «Il compte parmi les plus grands créateurs Art-déco» (Félix Marcilhac, «Jean Dunand : vie et oeuvre», Londres, Thames and Hudson, 1991).
2° Il y a dans tout Hanoï seulement quatre ateliers de laque : Phạm Hậu, Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Văn Tỵ và Hoàng Tích Chù.

«Làng quê miền trung du» (Village de la Moyenne Région au Tonkin) là một bức tranh sơn mài của Hoàng Tích Chù và Nguyễn Tiến Chung, kết quả của sự cộng tác hài hòa giữa hai người bạn cùng khóa 11, trường Cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương.
Sơn mài vốn vẫn được cho là có tính «mỹ nghệ», nhưng dưới những bàn tay khéo léo của hai người bạn đồng môn, tác phẩm «Làng quê miền trung du» đã thực sự bước chân vào hàng «nghệ thuật».

Hoàng Tích Chù (1912 - 2003) theo học lớp hội họa dự bị từ năm 1929 do Nguyễn Nam Sơn hướng dẫn, nhưng hoàn cảnh khó khăn, việc học dở dang, đến 1936 mới thi đỗ vào trường Mỹ Thuật Đông Dương, bạn bè tặng ông biệt danh «Chù già» do lớn tuổi hơn các bạn.
Tốt nghiệp năm 1941, đứng thứ nhì sau Nguyễn Văn Tỵ, ông mở xưởng ở phố Hàng Khoai2, làm sơn mài theo đơn đặt hàng của Hợp tác xã các nghệ sĩ Đông Dương (Cooperative des Artistes Indochinois, do Inguimberty lãnh đạo và Trần Văn Cẩn điều hành). Bút pháp nghệ thuật của Hoàng Tích Chù chịu nhiều ảnh hưởng nghệ thuật dân gian, đưa ông đến danh hiệu «bậc thầy trữ tình trong hội họa sơn mài».

Nguyễn Tiến Chung (1914 - 1976) có năng khiếu hội họa từ thuở bé, thi đậu vào trường Mỹ thuật Đông Dương năm 1936, cùng khóa 11 với với Hoàng Tích Chù, Nguyễn Văn Tỵ, Bùi Trang Chước...
Ông rất thành công ở những tranh mang đậm tính Á Đông, diễn tả nông dân, làng thôn với những cánh đồng vàng rực, mây núi ngút ngàn, phong cảnh những ngôi chùa lặng lẽ, hoặc thiếu nữ thị thành lãng mạn mộng mơ...
Nguyễn Tiến Chung nổi tiếng trong tranh lụa, với những tạo nét tạo hình có giá trị nghệ thuật vững vàng, hợp tác với kỹ thuật sơn mài xuất sắc của Hoàng Tích Chù, đã cho ra đời những tác phẩm làm kinh ngạc giới thưởng ngoạn nghệ thuật thời bấy giờ. «Làng quê miền trung du» là một trong những kết hợp hiếm hoi của hai danh họa nói trên.

2° Lúc ấy cả Hà Nội chỉ có bốn xưởng: Phạm Hậu, Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Văn Tỵ và Hoàng Tích Chù. (“Vĩnh biệt hoạ sĩ Hoàng Tích Chù - người thầy của nghệ thuật sơn mài” Thuận Thiên, báo Lao Động số ra ngày 24/10/2003).

VILLAGE DE LA MOYENNE RÉGION AU TONKIN LÀNG QUÊ MIỀN TRUNG DU

Du début des années 40, âge d’or de la laque vietnamienne, datent également les oeuvres La moyenne région, Phong cảnh trung du, laque, 100 x 150 cm, 1942 (p14) et La Nativité , Giáng Sinh, laque en trois panneaux, 224 x 146 cm, 1942 - 1943 (p17).
Daté 1942, Village de la Moyenne Région au Tonkin est exécuté sous forme kakémono et évoque l’aspect pittoresque de la nature. Devant cette oeuvre, le spectateur éprouve une sensation de douce quiétude. On distingue une maison sur pilotis, à l’ombre d’un grand arbre. Le hameau, niché au pied des montagnes et entouré d’une haie de tiges de bambou, disparait grâce à un habile jeu d’ombres dans les arbres. Des poules et poussins picorent dans la cour et un petit porcelet erre librement hors de l’enceinte de la maison. Le chef de famille porte sa hotte sur le dos. Il tente avec force de contrôler son étalon. La scène, de par ce mouvement donné, prend ainsi très naturellement vie et permet au spectateur de pénétrer dans le quotidien de cette famille tonkinoise. Est-ce le crépuscule ? Au loin, l’ombre des montagnes se dessine sous des nuages dorés. Des rangées d’aréquiers aux formes longilignes se dressent dans le ciel. Traités en style art-déco, leurs lignes en sont rendues douces et souples. Ainsi le kakémono semble s’élancer majestueusement.
Par une attention très attentive donnée à la perspective, le panneau se découpe en plusieurs scènes donnant ainsi une grande profondeur à la composition.
Cette peinture à la laque appelle deux observations. Tout d’abord, elle est réalisée avec des matières premières naturelles, hors produits chimiques : bois, résine du laquier, feuille d’or, sable et coquille d’oeuf. Les feuilles d’or sont couchées pour créer une lumière offrant une couleur mystique, faisant scintiller les rayons du soleil au déclin du jour derrière les montagnes lointaines.

Ces rayons se jettent aussi sur les troncs d’aréquier enflammés d’or sur le fond rouge translucide et brun foncé. La mosaïque des coquilles d’oeufs incrustées sur le corps de l’étalon et du petit cochon, pointant aussi çà et là sur quelques fleurs, provoque un vif effet de clarté...
Par ailleurs, en touchant l’oeuvre, nous découvrons soudainement une technique unique et rare. La surface de la laque, malgré le ponçage, n’est pas entièrement lisse. Apparaissent des zones légèrement gaufrées, dans les troncs d’aréquier, où sur plusieurs branches de feuilles, comme des bas-reliefs.
En bas à gauche du tableau figurent la signature de deux peintres et l’année de réalisation, gravées sur la surface.
De très grande qualité, cette laque a tout d’abord fait partie de la collection de l’empereur Bảo Đại.
Vers la fin des années 50, Lê Thanh Cảnh3 est nommé secrétaire au sein du Cabinet Royal. L’empereur lui offre le panneau « Village de la Moyenne Région au Tonkin » et ce dernier le conserve de longues années.
En 1982, l’oeuvre entre dans la collection privée d’un ancien professeur de philosophie à la Faculté des Humanités et des Arts de l’Université Minh Đức à Saigon. Ce dernier s’installe en France en 1983 avec sa collection personnelle.
Village de la Moyenne Région au Tonkin envoie des échos innombrables : elle exhale une douceur infinie et réveille les souvenirs d’une atmosphère vibrant au rythme d’une poésie enchanteresse, elle bat sur le tempo d’une respiration vivante ou à semi-ouverte laissant ainsi percevoir quelques vers d’un poème...

Paris, le 31/5/2018
NGÔ Kim-Khôi
Chercheur indépendant en Art vietnamien

3° Lê Thanh Cảnh, né en 1893, était un camarade de classe de Nguyễn Sinh Cung (Hồ Chí Minh) dans le lycée d’élite Quốc Học de Huế en 1907-1909. En 1937, il a été élu Chambre des Représentants du Peuple de l’Annam et membre permanent. Plus tard, il s’occupe une poste dans la Cabinet Royal, devient secrétaire de l’empereur Bảo Đại (sa femme est la cousine de l’empereur).

Chất liệu sơn mài xuất hiện tại Việt Nam từ hơn 2500 trước, nhưng thị hiếu sơn mài tại Pháp vào những năm 1920, tiếp theo đó là xưởng sơn mài của Jean Dunand (1877 - 1942) tại Paris thành lập với những người thợ tuyển đến từ Đông Dương đã ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của ngành sơn mài tại Việt Nam. Khoa sơn mài được đưa vào giảng dạy tại trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khoảng 1927, do Joseph Inguimberty phụ trách, Alix Aymé giúp đỡ về phương pháp tiến hành, nhưng sơn mài được chính thức chấp nhận một cách rõ ràng theo cải cách trường Mỹ thuật Đông Dương trong nghị định do Toàn quyền ông Dương Jules Brévié ký ngày 24/5/1938.

Thực hiện vào thời kỳ vàng son của sơn mài Việt Nam, «Làng quê miền trung du» ra đời cùng một năm với những tác phẩm khác của Hoàng Tích Chù và Nguyễn Tiến Chung, như «Phong cảnh trung du» (La moyenne région, sơn mài, 100 x 150 cm, 1942) p14, «Giáng Sinh» (La Nativité, sơn mài, 224 x 146 cm, 1942 - 1943) p17...
Với kích thước 60 x 100 cm, «Làng quê miền trung du» được thể hiện theo thể loại tranh đứng kakémono, diễn tả sự hùng vĩ của thiên nhiên. Đứng trước tác phẩm, người xem có một cảm giác yên bình ấm áp. Làng quê được diễn tả bằng một góc nhà sàn ẩn hiện sau hàng cây bụi chuối, một hàng rào phên nứa bao bọc chung quanh, có đám gà luẩn quẩn, có con heo thả rong chạy hẳn ra ngoài phên, chủ nhà đeo gùi đang cố gắng điều khiển con ngựa không chịu về nhà. Trời đang chiều ư ? Xa xa, bóng núi chập chùng mờ mịt dưới áng mây vàng bảng lảng. Những hàng cau vươn mình theo phong cách art-déco, tạo nên những đường nét mềm mại uyển chuyển, bức kakémono như thêm cao vun vút...
Ngoài ra, tranh có bố cục rất vững vàng, độ viễn cận được tôn trọng, thể hiện rõ ràng chiều sâu của tranh.
Bức tranh sơn mài này có hai điểm cần lưu ý. Thứ nhất, nó được thực hiện với những nguyên liệu thuần túy tự nhiên như gỗ, nhựa cây sơn, vàng lá, cát và vỏ trứng. Những mảng vàng được dát lên tạo ra một thứ ánh sáng có màu sắc huyền hoặc, làm nên bóng nắng chiều khi ẩn khi hiện sau những ngọn núi mờ xa, hắt vào những hàng cau bừng lên trên nền son đỏ, nâu đen. Vỏ trứng được cẩn lên ngựa và con heo nhỏ, điểm xuyết trên một vài bông hoa, tạo nên tính linh động nhẹ nhàng...
Thứ hai, khi sờ vào tranh, chúng ta chợt nhận ra một kỹ thuật rất độc đáo. Tranh không hoàn toàn được mài bằng phẳng, mà có những chỗ được chạm nổi lên rất nhẹ, tại thân cau, trên vài nhánh lá..., như những bas-rélief.
Phía dưới bên trái bức tranh là chữ ký của hai họa sĩ và năm sáng tác, được khắc chìm vào trong tranh.

Xuất xứ bức tranh thuộc sưu tập của hoàng đế Bảo Đại.
Vào khoảng cuối thập niên 1950, ông Lê Thanh Cảnh5 giữ chức vụ Đổng lý Văn phòng của hoàng đế Bảo Đại, hoàng thượng đã tặng ông bức tranh «Làng quê miền trung du» làm quà. Về sau, năm 1982, tranh vào bộ sưu tập tư nhân (cựu giáo sư Triết học trường Đại Học Minh Đức, Sài Gòn) và chuyển sang Pháp vào năm 1983.
Người ta hay nói «trung thi hữu họa», trong bài thơ ẩn hiện bức tranh. Có ai như tôi, nghe thấy đâu đó từ «Làng quê miền trung du» tỏa ra những tiếng vọng ngọt ngào êm dịu và thổn thức điệu ru huyền hoặc của một bài thơ quê hương ?
NGÔ Kim-Khôi

3° Lê Thanh Cảnh sinh năm 1893, là bạn học cùng lớp với Nguyễn Sinh Cung (Hồ Chí Minh) tại lớp Trung học đệ nhị niên của trường Quốc học Huế thời kỳ 1907-1909. Năm 1937, ông trúng cử Viện Dân biểu Trung Kỳ và là Ủy viên thường trực. Về sau, Lê Thanh Cảnh là Đổng lý Văn phòng của Bảo Đại. Vợ ông thuộc dòng hoàng tộc, có họ hàng với Bảo Đại.

法属东京的中部村庄

漆面版画,署名及日期于右下角
100.5 x 60.5 cm – 39 ½ x 23 7/8 in

来源:
原保大帝藏品
原Lê Thanh Canh藏品
西贡 Minh Ðüc大学人文艺术学院原哲学系教授之私人收藏
Mes ordres d'achat
Informations sur la vente
Conditions de ventes
Retourner au catalogue